પ્રો. હેમંતકુમાર શાહ : શિક્ષણ, અર્થશાસ્ત્ર અને લોકશાહી મૂલ્યો માટે અવાજ ઉઠાવનાર વિચારક

ગુજરાતના જાહેર જીવનમાં કેટલાક શિક્ષકો એવા હોય છે જેઓની ઓળખ માત્ર વર્ગખંડ પૂરતી સીમિત રહેતી નથી. તેઓ શિક્ષણની સાથે સમાજ, અર્થતંત્ર, લોકશાહી, બંધારણ અને નાગરિક અધિકારો જેવા પ્રશ્નો પર પણ સતત વિચારતા અને લખતા રહે છે. પ્રો. હેમંતકુમાર શાહ આવા જ એક શિક્ષણવિદ્, અર્થશાસ્ત્રી અને લેખક તરીકે જાણીતા છે.

અમદાવાદની એચ. કે. આર્ટ્સ કોલેજના પૂર્વ આચાર્ય તરીકે તેમણે શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં કામગીરી કરી છે. તેઓ અર્થશાસ્ત્રના વિષયના અભ્યાસુ અને લેખક છે. તેમના કાર્યનો વ્યાપ માત્ર શિક્ષણ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી; તેમણે ગુજરાતના સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય પ્રશ્નો પર પણ પોતાના વિચારો જાહેરમાં રજૂ કર્યા છે.

અર્થશાસ્ત્રથી જાહેર જીવન સુધીની સફર

પ્રો. હેમંતકુમાર શાહે અર્થશાસ્ત્ર અને રાજકીય વિચારોના અભ્યાસ સાથે પોતાની શૈક્ષણિક ઓળખ ઊભી કરી છે. તેઓએ અધ્યાપન ઉપરાંત પત્રકારત્વમાં પણ કામ કર્યું છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં પ્રકાશિત 2019ના એક વિશેષ લેખ અનુસાર, તેમણે આશરે 14 વર્ષ પત્રકારત્વમાં કામ કર્યું હતું અને તે સમય સુધીમાં 55 પુસ્તકો લખ્યાં હતાં. તેમના લેખનના વિષયોમાં અર્થતંત્ર, ગુજરાતનો વિકાસ, ખેડૂતો અને આદિવાસીઓના જમીન અધિકારો, ગ્રાહક સુરક્ષા, શિક્ષણ અને જાહેર નીતિઓનો, સામાજિક પ્રશ્નો, બહુજન સાહિત્ય, વિગેરે વિવિધતાસભર વિષયોનો સમાવેશ થાય છે.

સત્તાને પ્રશ્ન પૂછવાની હિંમત

પ્રો. હેમંતકુમાર શાહની જાહેર ઓળખનું એક મહત્ત્વનું પાસું એ છે કે તેમણે સમયાંતરે સરકારની નીતિઓ અને સત્તાધીશોની કામગીરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેઓ અગાઉ સ્વદેશી જાગરણ મંચ સાથે જોડાયેલા હતા અને તેની રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણીમાં પણ સભ્ય રહ્યા હતા. જોકે, 2008 પછી તેમણે તેની બેઠકોમાં જવાનું બંધ કર્યું હોવાનું તેમણે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને આપેલી મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું. તેમના મતે, સત્તામાં રહેલા અલગ-અલગ પક્ષો અને નેતાઓની નીતિઓની ટીકા કરવામાં એકસરખા માપદંડો લાગુ પડવા જોઈએ.

ગુજરાત સરકારની સમરસ યોજના અંગે 2001માં તેમણે લેખ લખ્યો હતો. ત્યારબાદ ગુજરાતના વિકાસના મોડેલ, સુજલામ સુફલામ યોજના અને ખેડૂતો તથા આદિવાસીઓના જમીન અધિકારો અંગે પણ તેમણે ટીકા અને પ્રશ્નો રજૂ કર્યા હતા. તેમના પુસ્તક “સચ્ચાઈ ગુજરાત કી” માં ગુજરાતના વિકાસના મોડેલનું વિવેચન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પુસ્તક 2014ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં પ્રકાશિત થયું હતું.

2019નું રાજીનામું: નૈતિક જવાબદારીનો પ્રશ્ન

ફેબ્રુઆરી 2019માં પ્રો. હેમંતકુમાર શાહ ફરી એકવાર જાહેર ચર્ચામાં આવ્યા. એચ. કે. આર્ટ્સ કોલેજના વાર્ષિક કાર્યક્રમમાં કોલેજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી અને વડગામના ધારાસભ્ય જિગ્નેશ મેવાણીને મુખ્ય મહેમાન તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ કોલેજના ટ્રસ્ટીઓએ કાર્યક્રમ માટે ઓડિટોરિયમનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી પાછી ખેંચી લીધી. આ નિર્ણયના વિરોધમાં પ્રો. હેમંતકુમાર શાહે ઇન્ચાર્જ આચાર્યપદેથી નૈતિક ધોરણે રાજીનામું આપ્યું. કોલેજના ઇન્ચાર્જ ઉપાચાર્ય મોહનભાઈ પરમારે પણ રાજીનામું આપ્યું હતું. આ ઘટનાએ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, લોકશાહી મૂલ્યો અને સંસ્થાકીય સ્વાયત્તતા અંગે ચર્ચા જગાવી હતી.

શિક્ષણ, ગ્રાહક અધિકારો અને સામાજિક પ્રશ્નો

પ્રો. શાહે ગ્રાહક સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં પણ લાંબા સમય સુધી કામગીરી કરી હતી. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, તેઓ અમદાવાદની ગ્રાહક સુરક્ષા પરિષદ સાથે 35 વર્ષ સુધી જોડાયેલા રહ્યા હતા. શિક્ષણની નીતિઓ અંગે પણ તેઓએ જાહેર મંચો પર પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા છે. નવી શિક્ષણ નીતિ-2020 અંગે અમદાવાદમાં યોજાયેલી નાગરિક બેઠકમાં તેમણે શિક્ષણના કેન્દ્રીકરણ, ખાનગીકરણ અને વ્યાપારીકરણ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે શિક્ષણમાં ઇતિહાસ અને વિજ્ઞાનના અભ્યાસના મહત્ત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમની જાહેર ચર્ચાઓમાં અર્થતંત્રને માત્ર આંકડાઓથી નહીં, પરંતુ સામાન્ય નાગરિક, ખેડૂત, મજૂર અને વંચિત સમુદાયોના જીવન પર તેની થતી અસરોના આધારે સમજવાનો અભિગમ જોવા મળે છે.

હાલ પ્રો. હેમન્તકુમાર શાહ શરૂઆત પબ્લિકેશન સાથે જોડાયેલા છે. તેમણે ગુલામગીરી, રામ અને કૃષ્ણનો કોયડો અને રાનડે, ગાંધી અને ઝીણા, આ ત્રણ પુસ્તકોનો અનુવાદ કર્યો છે. અને ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના ગ્રંથોનું અનુવાદ કરવાનું બીડું ઝડપ્યું છે. જેના ભાગ રૂપે ટૂંક સમયમાં બે ગ્રંથોનું પ્રકાશિત થવા જઈ રહ્યા છે.

પ્રો. હેમન્તકુમાર શાહના કેટલાક પુસ્તકો શરૂઆત બુકસ્ટોર પાર ઉપલબ્ધ છે. નીચે આપેલ લિંક પર ક્લિક કરીને પુસ્તકો ઓર્ડર કરી શકાશે.

પ્રો. હેમન્તકુમાર શાહ

Related Post

શરૂઆત જન્મદિવસ – 5 વર્ષ 5 પુસ્તકોનું વિમોચન – 1 સપ્ટેમ્બર 2022શરૂઆત જન્મદિવસ – 5 વર્ષ 5 પુસ્તકોનું વિમોચન – 1 સપ્ટેમ્બર 2022

1 સપ્ટેમ્બર 2022ના રોજ શરૂઆતને 5 વર્ષ પૂર્ણ થયા. તેની ઉજવણીના ભાગ રૂપે એકસાથે 5 પુસ્તકોનું વિમોચન રાખવામાં આવ્યું હતું.

50 નવા પુસ્તકો50 નવા પુસ્તકો

આપ સૌ વાચકોને જણાવતા અમને આનંદ થાય છે કે શરૂઆત બુકસ્ટોર વેબસાઈટ પર નવા 50 પુસ્તકો એડ કરવામાં આવ્યા છે. જે આપ નીચેની લિંક પર ક્લિક કરીને જોઈ શકશો, ઓર્ડર